Οι διάσημες κυρίες της ελληνικής προϊστορίας

Οι Θεές των Όφεων (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)

Ίσως οι διασημότερες «κυρίες» της λίστας, οι Θεές των Όφεων (1600 π.Χ.) δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις: Είναι από τα πιο εμβληματικά σύμβολα του μινωικού πολιτισμού κι έξοχα δείγματα της μικροπλαστικής του, που ανακαλύφθηκαν σε θησαυροφυλάκιο στο ιερό του Ανακτόρου της Κνωσού. Αν και οι ερμηνείες σχετικά με τις γυναικείες αυτές μορφές ποικίλουν, οι επικρατέστερες τις ερμηνεύουν ως απεικονίσεις της χθόνιας μινωικής θεάς των όφεων ή των ιέρειών της. Φιλοτεχνημένες σε επιζωγραφισμένη φαγεντιανή, η μία έχει φίδια να ελίσσονται στο σώμα και το ψηλό καπέλο της και η δεύτερη κρατά από ένα φίδι στο κάθε της χέρι, ενώ ένα μικρό αιλουροειδές κάθεται στο κεφάλι της, προδίδοντας τον πιθανό ρόλο της ως προστάτιδας της φύσης.

Πρόκειται, επίσης, για δύο από τις ομορφότερες καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις της χαρακτηριστικής, περίτεχνης μινωικής ενδυμασίας, με το στενό περικόρμιο που αφήνει ακάλυπτο το στήθος και με την κεντημένη ποδιά πάνω από τη μακριά φαρδιά φούστα με τις πλούσιες πτυχώσεις, οι οποίες, μάλιστα, στο ένα από τα δύο αγαλματίδια, έχουν επιτευχθεί με διαφορετικά κομμάτια φαγεντιανής τοποθετημένα μερικώς το ένα πάνω στο άλλο, σαν κεραμίδια.

Οι Κόρες της Κέας (Αρχαιολογικό Μουσείο Κέας)

Τα θραύσματα από 50 περίπου πήλινα αγάλματα –μοναδικά στον ελλαδικό χώρο– που χρονολογούνται μεταξύ 1550 και 1450 π.Χ. ανακαλύφθηκαν τη δεκαετία του ’60 σε ναό του προϊστορικού οικισμού της Αγίας Ειρήνης στην Κέα. Ανασυναρμολογημένα, τα πιο πλήρη από αυτά εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο του νησιού, όπου αιχμαλωτίζουν από την πρώτη στιγμή το βλέμμα του επισκέπτη. Γυναίκες με πλούσια γυμνά στήθη, βαριά περιδέραια κι ενίοτε μακριές κοτσίδες, χέρια στη μέση και μακριές κωδωνόσχημες φούστες, με κάποιες από τις μορφές να φτάνουν σχεδόν σε φυσικό μέγεθος, οι Κόρες της Κέας μπορεί να έχουν χάσει πια τα χρώματα που κάποτε τις διακοσμούσαν, διατηρούν όμως ακόμα ακέραιο το μυστήριο που τις περιβάλλει: Πρόκειται για θεότητες, ιέρειες ή πιστές που χορεύουν σε έκσταση, στροβιλιζόμενες αέναα μέσα στο χρόνο;

Η Κυρά της Φυλακωπής (Αρχαιολογικό Μουσείο Μήλου)

Από τα αριστουργήματα της μυκηναϊκής ειδωλοπλαστικής, η περίφημη Κυρά της Φυλακωπής (14ος αιώνας π.Χ.) γεννήθηκε σε κάποιο εργαστήριο κεραμικής της Πελοποννήσου, για να ταξιδέψει στη συνέχεια στη Μήλο και να στολίσει το μυκηναϊκό ιερό του σπουδαίου προϊστορικού οικισμού της Φυλακωπής. Είτε πρόκειται για τη θεότητα που λατρευόταν εκεί, είτε για ιέρεια, η ηλικίας 35 αιώνων και ύψους 20 εκατοστών πήλινη γυναικεία μορφή εντυπωσιάζει ακόμα και σήμερα με τα έντονα σχεδιασμένα χαρακτηριστικά του προσώπου της, την κομψή σιλουέτα και το πλούσια διακοσμημένο φόρεμα, που την καθιστούν αδιαμφισβήτητη πρωταγωνίστρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Μήλου κι από τα σημαντικότερα ευρήματα της μυκηναϊκής παρουσίας στο Αιγαίο.

Η Θεά της Μύρτου (Αρχαιολογικό Μουσείο Αγίου Νικολάου)

Αν η Παχιά Κυρία του Σάλιαγκου μοιάζει σαν να έχει ξεπηδήσει από το ατελιέ του Χένρι Μουρ, η πήλινη Θεά της Μύρτου (2500-2300 π.Χ.) θα ένιωθε σαν στο σπίτι της στο εργαστήριο του Πικάσο. Με τις εκκεντρικές αναλογίες της (μικρό κεφάλι, ψηλός λεπτός λαιμός, λιλιπούτεια ημισφαιρικά στήθη και μεγάλο κωδωνόσχημο σώμα με γεωμετρικές διακοσμήσεις) παραπέμπει απροσδόκητα σε μοντέρνο έργο τέχνης – δύσκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι πρόκειται για τελετουργικό αγγείο, αν δεν παρατηρήσει ότι η στάμνα που κρατά με τα χέρια της η μορφή αποτελεί και το στόμιο του ίδιου του δοχείου. Αυτή η μινωική θεότητα-προστάτιδα του νερού, όπως την ερμηνεύουν οι αρχαιολόγοι, ανακαλύφθηκε μεταξύ 1967-1968 κατά τις ανασκαφές στον πρωτομινωικό οικισμό του Μύρτου Λασιθίου.