Ύρια Νάξου: Στο Ιερό του Διονύσου

Πρόκειται για το κυριότερο, ίσως, Ιερό της Νάξου, που ήταν, όπως άλλωστε και ολόκληρο το νησί, αφιερωμένο στον Διόνυσο. Αν και το τελετουργικό της λατρείας στα Ύρια δεν έχει πλήρως κατανοηθεί, είναι σαφές ότι ο χώρος κατείχε εξέχουσα θέση για πολλούς αιώνες.

Σε ένα χώρο όπου υπήρχε υπαίθρια λατρεία γονιμότητας αφιερωμένη στον θεό Διόνυσο, ήδη από τη μυκηναϊκή εποχή, κατασκευάστηκε για πρώτη φορά στα 800 π.Χ. ένας μονόχωρος ναός (λιτός οίκος, με επίπεδη πλίνθινη στέγη και τρεις πασσάλους). Μετά την καταστροφή του από πλημμύρα, τον διαδέχθηκε περί το 730 π.Χ. μία τετράκλιτη υπόστυλη αίθουσα για μυστηριακές τελετές και, αργότερα, ένας τρίτος ναός που χρονολογείται στο 680 π.Χ. Μεταξύ 580-570 π.Χ. άρχισε να χτίζεται το τέταρτο και μεγαλύτερο οικοδόμημα, ένας εκατόμπεδος αρχαϊκός ναός ιωνικού ρυθμού, ο μόνος ορατός σήμερα, που ανακαλύφθηκε το 1986.

Πιθανότατα τον 5ο αιώνα, ο ναός μετατράπηκε σε τρίκλιτη χριστιανική βασιλική, η οποία μετά τις συχνές πλημμύρες της περιοχής εγκαταλείφθηκε, και τον 12ο αιώνα χτίστηκε σε ασφαλές σημείο η σημερινή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, στην οποία χρησιμοποιήθηκαν τμήματα του αρχαίου ναού. Η εκκλησία αυτή λειτουργεί έως σήμερα, συνεχίζοντας έτσι έναν κύκλο διαχρονικής λατρείας στον ίδιο χώρο για πάνω από 3.300 χρόνια.