Μυστράς: Μια θεαματική καστροπολιτεία

Όλα ξεκίνησαν από την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204, όταν η Βυζαντινή Αυτοκρατορία έχασε τα περισσότερα εδάφη της. Η Πελοπόννησος κατέληξε σε φράγκικα χέρια, και το κάστρο του Μυζηθρά – η πραγματική του ονομασία, προτού το πέρασμα του χρόνου τη μεταλλάξει – χτίστηκε από τον πρίγκιπα Γουλιέλμο Β’ Βιλλεαρδουίνο στην κορφή ενός φυσικά οχυρωμένου λόφου. Η τοποθεσία προσέφερε πολλά πλεονεκτήματα, με κυριότερα την ασφάλεια, αλλά και τον προνομιακό έλεγχο της εύφορης κοιλάδας του Ευρώτα, αν και υπάρχει ένας ακόμα βασικότερος λόγος: το γόητρο, αφού για τους Φράγκους η κτήση ενός κάστρου ήταν επίδειξη υπεροχής.

Κάτι που δεν κράτησε πολύ, αφού το 1262 αναγκάστηκαν να παραδώσουν αυτό και πολλά άλλα κάστρα στους Βυζαντινούς, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας τεράστιας ακμής που θα βαστήξει 200 χρόνια. Οι Λακεδαιμόνιοι, αναγνωρίζοντας την πλεονεκτική θέση του τόπου, μετακινούνται στους πρόποδες του λόφου, μετατρέποντας τον Μυζηθρά στο σημαντικότερο αστικό κέντρο της περιοχής. Ολόγυρα από το κάστρο υψώνεται ένας ανηφορικός οικισμός που περιβάλλεται από θεόρατα τείχη σε δύο διαφορετικά επίπεδα, χωρίζοντας την καστροπολιτεία στα δύο. Στην Κάτω Χώρα κατοικούσαν στρατιώτες και αξιωματούχοι, ενώ στην Άνω Χώρα βρίσκονταν τα παλάτια και οι αρχοντικές κατοικίες. Η Κάτω Χώρα περιλάμβανε χαρακτηριστικές πετρόχτιστες εκκλησίες και μοναστήρια, πολλά από τα οποία σώζονται ακόμη. Πάνω από τα κεφάλια των κατοίκων, οι βίγλες επέτρεπαν την πλήρη εποπτεία της περιοχής, ενώ λέγεται ότι τα γειτονικά κάστρα επικοινωνούσαν μεταξύ τους τη νύχτα χρησιμοποιώντας αναμμένους πυρσούς.

Η βυζαντινή φάση στην ιστορία του Μυστρά λήγει το 1460, με την παράδοσή του στους Οθωμανούς. Από το 1460 έως το 1540 ο Μυστράς, πρωτεύουσα πλέον του οθωμανικού σαντζακίου της Πελοποννήσου, γίνεται ένα από τα πιο σημαντικά κέντρα παραγωγής και εμπορίας μεταξιού της ανατολικής Μεσογείου.

Με την ίδρυση της σύγχρονης πόλης της Σπάρτης από τον βασιλιά Όθωνα, το 1834, αρχίζει η μετακίνηση των κατοίκων του Μυστρά προς τη νέα πόλη. Οι τελευταίοι κάτοικοί του θα εγκαταλείψουν την καστροπολιτεία το 1953, μετά την απαλλοτρίωση του χώρου από το ελληνικό κράτος.

Το 1989 ο Μυστράς εγγράφεται στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.