Ναός Παναγίας Παρηγορήτισσας Άρτας: Ένα εξέχον μνημείο βυζαντινής αρχιτεκτονικής

Αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, αποτελούσε παλαιότερα καθολικό μοναστηριού, από το οποίο σήμερα σώζονται επίσης 16 κελιά και η Τράπεζα (το εστιατόριο της μονής). Χτίστηκε στη σημερινή της μορφή στα τέλη του 13ου αιώνα, από τον δεσπότη της Ηπείρου Νικηφόρο Α’ Κομνηνό Δούκα, τη σύζυγό του Άννα Παλαιολογίνα και τον γιο τους, Θωμά, τα ονόματα των οποίων αναφέρονται σε επιγραφή στο εσωτερικό του ναού.

Στο ναό συνδυάζονται δύο αρχιτεκτονικοί τύποι. Πέντε υψίκορμες αψίδες υπάρχουν στην ανατολική πλευρά και πέντε τρούλοι υψώνονται στη στέγη, που αντιστοιχούν στον κυρίως ναό και τα πλευρικά παρεκκλήσια, αφιερωμένα στους Ταξιάρχες και στον Άγιο Ιωάννη. Ο πρωτότυπος τρόπος στήριξης του κεντρικού τρούλου, που δημιουργεί την αίσθηση ότι ο τρούλος αιωρείται στο κενό, παραμένει μοναδικός και δεν έχει εφαρμοστεί σε κανένα άλλο βυζαντινό μνημείο.

Κίονες και ανάγλυφα κιονόκρανα διαφόρων εποχών έχουν επαναχρησιμοποιηθεί στο μνημείο. Από την ψηφιδωτή διακόσμηση του ναού – που είναι σύγχρονη του μνημείου (τέλη 13ου αιώνα) – διατηρείται στον τρούλο η μνημειακή μορφή του Παντοκράτορα και των προφητών. Δύο εντυπωσιακά ανάγλυφα τόξα σε καμάρες του τρούλου πιθανολογείται ότι έγιναν από Ιταλούς τεχνίτες.

Πολυτελής ορθομαρμάρωση, που σήμερα δεν σώζεται, διακοσμούσε τους εσωτερικούς τοίχους της Παρηγορήτισσας, ένα μεγάλο μέρος των οποίων φέρουν τοιχογραφίες διαφόρων εποχών (15ος, 17ος και 19ος αιώνα). Μια ενδιαφέρουσα συλλογή βυζαντινών γλυπτών φιλοξενείται σήμερα στο κτίριο της Τράπεζας της μονής.