Αιανή: Στο βασίλειο της Ελιμιώτιδος

Ταυτίζεται με την πόλη που ανασκάπτεται στα πλατώματα λόφου (20 χλμ. από την Κοζάνη) ο οποίος είναι γνωστός ως Μεγάλη Ράχη. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα προνομιούχο θέση, με την εύφορη πεδιάδα που αναπτύσσεται κοντά στον μέσο ρου του ποταμού Αλιάκμονα, με συνεχή κατοίκηση από τη νεολιθική περίοδο έως και το τέλος των ελληνιστικών χρόνων.

Έχουν ανασκαφεί τρία μεγάλα δημόσια κτίρια, δρόμοι και πολλές ιδιωτικές κατοικίες με πλούσια ευρήματα, που συνθέτουν την εικόνα μιας οργανωμένης πόλης, ήδη από τα υστεροαρχαϊκά και κλασικά χρόνια.

Μια μεγάλη κυκλική δεξαμενή, βάθους 8,5 μ., λαξευμένη στο βράχο για τη συλλογή βρόχινου νερού, συνέβαλε στην υδροδότηση της πόλης. Σε κοντινή απόσταση βρίσκεται η Νεκρόπολη, όπου οι ανασκαφές έφεραν στο φως τάφους με ευρήματα (κτερίσματα) που χρονολογούνται από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού έως τα ύστερα ελληνιστικά χρόνια. Ο πλούτος των ευρημάτων και η ποιότητά τους μαρτυρούν το πολιτισμικό επίπεδο των κατοίκων της Αιανής.