Αρχοντικό Γεωργίου Σβαρτς: Ένα σπουδαίο δείγμα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής του 18ου αιώνα

Πρόεδρος του Συνεταιρισμού (ή Κοινής Συντροφιάς) των Αμπελακίων, ο Μαύρος έζησε στη Γερμανία και την Αυστρία, και για το λόγο αυτό επικράτησε η μετάφραση του επωνύμου του στα γερμανικά (Schwartz).

Το αρχοντικό, τριώροφο, με κάτοψη σχήματος Γ, αποτελεί συνδυασμό λιθοδομής με φρουριακή μορφή στο ισόγειο και ξύλινης κατασκευής στον όροφο, με πολλά ανοίγματα.

Στο ισόγειο ξεχωρίζει ένας θολοσκεπής χώρος, το χαζινέ, δηλαδή το θησαυροφυλάκιο όπου φυλάσσονταν τα έγγραφα της Συντροφιάς, αφού στο αρχοντικό στεγάζονταν οι βασικές λειτουργίες της. Ο ημιώροφος αποτελούσε την χειμωνιάτικη κατοικία της οικογένειας. Ο όροφος, όπου διέμενε η οικογένεια τους καλοκαιρινούς μήνες, προβάλλει σε όλες τις πλευρές με σαχνισιά και φέρει μεγάλα παράθυρα με πολύχρωμους φεγγίτες.

Εξαίρετο δείγμα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής του 18ου αιώνα, το αρχοντικό εντυπωσιάζει με τον επιβλητικό όγκο του και τη διάρθρωση των εξωτερικών όψεων, κυρίως όμως με την πλούσια εσωτερική διακόσμησή του. Ζωγραφικός διάκοσμος, ξυλόγλυπτα ταβάνια, πορσελάνινα τζάκια κ.α. μαρτυρούν την οικονομική επιφάνεια των ιδιοκτητών του και γενικότερα την ακμή που γνώρισαν τα Αμπελάκια κατά τον 18ο αιώνα. Στις τοιχογραφημένες επιφάνειες των τοίχων και στις οροφές απεικονίζονται πόλεις, όπως η Κωνσταντινούπολη, τοπία, καλάθια με καρπούς, άνθη σε διάφορους σχηματισμούς και με εκπληκτική ποικιλία χρωμάτων.

Τα Αμπελάκια συνάντησαν ιδιαίτερη άνθηση τον 18ο αιώνα λόγω της νηματουργίας και της βαφής των νημάτων. Ως βασική ύλη για τη βαφή χρησιμοποιούσαν το φυτό ριζάρι ή ερυθρόδανο (το οποίο διέλυαν με νερό και μικρή ποσότητα αίματος από πρόβατα ή βόδια), που χάριζε στα νήματα έντονο και λαμπερό κόκκινο χρώμα. Ο οικισμός αναδείχθηκε σε οικονομικό κέντρο της Θεσσαλίας, και ο πλούτος έφερε και πολιτιστική άνθηση, χαρακτηριστικό δείγμα της οποίας αποτελεί το αρχοντικό Σβαρτς.

Το αρχοντικό αγοράστηκε από το ελληνικό κράτος το 1965, αναστηλώθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού και αποτελεί σήμερα επισκέψιμο μνημείο.