Μια γυναίκα «δαιμονισμένη»: Η αποκλίνουσα ταφή της αρχόντισσας Νεικώς
Ένα μοναδικό μνημείο-παλίμψηστο, με σχεδόν αδιάκοπη χρήση από τον 3ο αιώνα μ.Χ. μέχρι σήμερα, η Επισκοπή Σικίνου αποκάλυψε το μεγαλύτερο και πιο σκοτεινό μυστικό της κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκατάστασής της, μόλις το 2018.
Χτισμένη τον 3ο αιώνα μ.Χ. ως μαυσωλείο των ρωμαϊκών χρόνων, η Επισκοπή Σικίνου μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό από τους Βυζαντινούς γύρω στον 8ο αιώνα, για να παραμείνει σε λειτουργία ως εκκλησία μέχρι τη δεκαετία του ’60, οπότε και σφραγίστηκε για λόγους ασφαλείας.
Αυτή και μόνο η αδιάλειπτη χρήση της μέσα στους αιώνες, καθώς και η σημασία της για τους κατοίκους της Σικίνου, αρκούν για να αποδώσουν στο μοναδικό αυτό μνημείο το ρόλο ενός ιστορικού παλίμψηστου, αλλά και το χαρακτήρα ενός τοπόσημου για το μικρό αυτό νησί των Κυκλάδων. Η Επισκοπή, όμως, έκρυβε κι άλλα μυστικά που ακόμα και οι έμπειροι αρχαιολόγοι δεν θα μπορούσαν να έχουν προβλέψει.
Το σώμα της Νεικώς αποκάλυψε ένα σκοτεινό μυστικό: Ο σκελετός της είχε τα χέρια και τα πόδια δεμένα, με τα οστά των ποδιών σπασμένα, ενώ στο στήθος της είχαν τοποθετηθεί μάζες από πίσσα και θειάφι, υλικά που συνήθως συνδέονταν με δεισιδαιμονίες και χρησιμοποιούνταν για να ξορκίσουν το «κακό».
Μόλις το 2018, κατά τη διαδικασία αποκατάστασης του ετοιμόρροπου μνημείου, ο χώρος αποκάλυψε το μεγαλύτερο μυστικό του, καθώς οι εργασίες έφεραν για πρώτη φορά στο φως τον σφραγισμένο, ασύλητο τάφο και -παράλληλα- την ταυτότητα της 40χρονης περίπου αρχόντισσας για την οποία φαίνεται πως οικοδομήθηκε αρχικά το μαυσωλείο. Και το όνομα αυτής, Νεικώ – όπως μαρτυρά η επιγραφή που βρέθηκε σε τοίχο του μνημείου, με τα πολυτελή κτερίσματα της ταφής (χρυσά κοσμήματα, ένας καθρέφτης, υφαντικά εργαλεία) να προδίδουν την επιφανή της θέση:
Εδώ βρίσκεται το όμορφο σώμα της αγαπημένης Νεικώς
Η ψυχή της όμως είναι μαζί με τους αθάνατους
Γιατί όσες ψυχές με σωφροσύνη έζησαν,
Αυτές να μη πεθαίνουν θέλησαν οι αθάνατοι
Πώς όμως ένα μνημείο που ήταν εν χρήσει για αιώνες κατάφερε να κρατήσει μακριά από αδιάκριτα μάτια το λόγο για τον οποίο ουσιαστικά χτίστηκε; Παρά τη μεγαλοπρέπεια του μαυσωλείου, ο ίδιος ο τάφος κατασκευάστηκε εξ αρχής με τέτοιο τρόπο, σε τυφλό σημείο μεταξύ υπογείου και πρώτου ορόφου, ώστε να μείνει για πάντα κρυφός κι απρόσιτος, και ίσως να μην ερχόταν ποτέ στην επιφάνεια αν δεν πραγματοποιούνταν η αναστήλωση.
Μόνο που το σώμα της Νεικώς αποκάλυψε ένα ακόμα σκοτεινό μυστικό: Ο σκελετός της είχε τα χέρια και τα πόδια δεμένα, με τα οστά των ποδιών σπασμένα, ενώ στο στήθος της είχαν τοποθετηθεί μάζες από πίσσα και θειάφι, υλικά που συνήθως συνδέονταν με δεισιδαιμονίες και χρησιμοποιούνταν για να ξορκίσουν το «κακό». Όλα τα παραπάνω είχαν ως αποτέλεσμα η ταφή της Νεικώς να ερμηνευτεί ως αποκλίνουσα, καθώς διαφέρει από τα συνήθη ταφικά έθιμα της εποχής, οδηγώντας στο συμπέρασμα πως η νεκρή θεωρούνταν δαιμονισμένη. Το πιθανότερο, δηλαδή, είναι πως η άτυχη γυναίκα έπασχε από κάποια ψυχική ή νοητική ασθένεια που στην εποχή της δεν μπορούσε να εξηγηθεί παρά μόνο ως επιρροή «δαιμονικών δυνάμεων».
Με την εντυπωσιακή Επισκοπή Σικίνου πλήρως αναστηλωμένη και ανοιχτή πλέον ξανά για το κοινό έπειτα από 60 χρόνια, το μόνο που απομένει είναι να ολοκληρωθεί ο χώρος (το παλιό Γυμνάσιο της Χώρας Σικίνου, που θα μετατραπεί σε μουσείο) όπου θα βρει πια καταφύγιο η πολύπαθη ένοικός της, απελευθερωμένη επιτέλους από την κατάρα που τη βάραινε για σχεδόν 17 αιώνες.
Διαβάστε επίσης
Μια μούμια 2000 ετών στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης
Η ιστορία μιας γυναικείας μούμιας του 4ου αιώνα μ.Χ., με αναλλοίωτη την καστανή κοτσίδα της και ένα χρυσοποίκιλτο μεταξωτό ύφασμα να τη συνοδεύει στο αιώνιο ταξίδι της, αποκαλύπτει ένα εύρημα εξαιρετικά σπάνιο για τον ελλαδικό χώρο.
Η απαράμιλλη πολυτέλεια του Κρατήρα του Δερβενίου
Το αδιαμφισβήτητο αριστούργημα του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης αξίζει απόλυτα τη φήμη του ως ένα από τα σημαντικότερα δείγματα αρχαίας χαλκοπλαστικής – τίποτα δεν συγκρίνεται, ωστόσο, με την εμπειρία τού να το θαυμάσει κανείς από κοντά.
Η ασπρόμαυρη Ιφιγένεια της Σάμου
Το άγαλμα της Ιφιγένειας, μιας γυναικείας μορφής που τρέπεται σε φυγή, μπορεί να μην αποτελεί το πιο ξακουστό έκθεμα του Αρχαιολογικού Μουσείου Πυθαγορείου στη Σάμο, είναι όμως ένα σπάνιο δείγμα υβριδικής γλυπτικής που αξίζει να δείτε από κοντά.