Μαστίχα: Τα θαυματουργά δάκρυα

Όλοι μας έχουμε γευτεί μια τσίχλα, ένα λουκούμι ή ένα λικέρ μαστίχας, ενώ τα τελευταία χρόνια η μαστίχα δανείζει το ξεχωριστό της άρωμα σε ολοένα και περισσότερα προϊόντα delicatessen και καλλυντικών, ή προστίθεται στους καταλόγους εστιατορίων ως συστατικό σε πιάτα υψηλής γαστρονομίας.

Για τη νότια Χίο, όμως, ο σχίνος της ποικιλίας Pistacia lentiscus var. Chia, από τον οποίο παράγεται η μαστίχα, είναι κάτι πολύ παραπάνω: ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας του νησιού, καθώς η καλλιέργεια του μαστιχοφόρου θάμνου συνιστά μια μοναδική παγκοσμίως παραδοσιακή καλλιέργεια, που μεταβιβάζεται προφορικά και εμπειρικά από γενιά σε γενιά και διαμορφώνει εδώ και αιώνες το πολιτισμικό (αρχιτεκτονικό, κοινωνικό και φυσικό) τοπίο των Μαστιχοχωρίων.

Μυστηριωδώς, αν και το μαστιχόδεντρο φύεται και σε άλλα μέρη της ηπειρωτικής και νησιωτικής Ελλάδας, καθώς και στις γειτονικές ακτές της Μικράς Ασίας, η νότια Χίος είναι η μοναδική περιοχή που παράγει την πολυπόθητη αυτή ρητίνη, ήδη από τους Βυζαντινούς χρόνους.

Άγιος Γεώργιος, Αρμόλια, Βαβύλοι, Βέσσα, Βουνό, Ελάτα, Έξω Διδύμα, Θολοποτάμι, Θυμιανά, Καλαμωτή, Kαλλιμασιά, Καταρράκτης, Kοινή, Λιθί, Μέσα Διδύμα, Μεστά, Μυρμήγκι, Νένητα, Νεοχώρι, Ολύμποι, Παγίδα, Πατρικά, Πυργί, Φλάτσια: αυτά είναι τα 24 μεσαιωνικά χωριά για τα οποία η καλλιέργεια της μαστίχας αποτελεί μια ολοζώντανη και ζωογόνα παράδοση που το 2013 εισήχθη στον Εθνικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ενώ το 2014 εγγράφηκε από την UNESCO στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας – επιπλέον, το 2015 η μαστίχα αναγνωρίστηκε ως φυσικό φάρμακο.

Στο πανέμορφο Πυργί, μάλιστα, όπου κάθε σπίτι είναι διακοσμημένο εξολοκλήρου εξωτερικά με περίπλοκα γεωμετρικά σχέδια, λειτουργεί από το 2016 ένα υπερσύγχρονο –όσο κι απόλυτα εναρμονισμένο με το φυσικό περιβάλλον– μουσείο, που ιδρύθηκε από το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς και είναι αφιερωμένο αποκλειστικά στο θαυματουργό αυτό προϊόν και φυτό.

Στο Μουσείο Μαστίχας Χίου (Πυργί, Θέση Ράχη – Τεπέκι, Χίος, τηλ: +30 22710 72212) θα μάθετε τα πάντα για την παραδοσιακή τεχνογνωσία της μαστιχοκαλλιέργειας και το πώς διαμόρφωσε ιστορικά το τοπίο της περιοχής, τις αλλαγές που γνώρισε η εκμετάλλευση της μαστίχας στους νεότερους χρόνους, αλλά και τις διάφορες χρήσεις με τις οποίες ταξιδεύει σήμερα σε όλο τον κόσμο. Παράλληλα, στην υπαίθρια έκθεση, θα έρθετε σε επαφή με το φυτό και το φυσικό περιβάλλον στο οποίο ευδοκιμεί.

Οι τοπικοί θρύλοι, βέβαια, έχουν τη δική τους ερμηνεία για την προέλευση των πολύτιμων σταγόνων: Οι σχίνοι δάκρυσαν όταν έγιναν μάρτυρες των παθών του Αγίου Ισίδωρου, ο οποίος βασανίστηκε στα χέρια των Ρωμαίων, και από τα δάκρυα αυτά προήλθε η μαστίχα.