Η καλαθοπλεκτική στη Βωλάξ
Ζωντανή Παράδοση
Η Βωλάξ, το χωριό της Τήνου με το αξιοπερίεργο όνομα και το εκκεντρικό φυσικό τοπίο που ώθησε κάποιους να μιλήσουν για πεσμένους μετεωρίτες, ήταν κάποτε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα καλαθοπλεκτικής στην Ελλάδα.
Χτισμένο σε ένα μικρό οροπέδιο στην καρδιά της Τήνου, κανείς δεν γνωρίζει πότε ακριβώς ιδρύθηκε αλλά αποτελεί ένα από τα παλαιότερα χωριά του νησιού. Φέροντας ελάχιστες σύγχρονες παρεμβάσεις, παραμένει ένας από τους πιο εντυπωσιακούς προορισμούς, με τα πάντοτε φρεσκοασβεστωμένα σπίτια και τις φροντισμένες αυλές του.
Οι τεράστιες πέτρες (τα λεγόμενα «βωλιά») που έδωσαν στο χωριό το όνομά του και συνεχίζουν να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του τοπίου, αφού συχνά χρησιμεύουν ως τοίχοι για τις παραδοσιακές κατοικίες της περιοχής, είναι στην πραγματικότητα διαβρωμένοι γρανιτόλιθοι. Οι κάτοικοι του χωριού απασχολούνταν εξολοκλήρου με την καλαθοπλεκτική τουλάχιστον από το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, καθιστώντας τη συγκεκριμένη χειροτεχνία μονοτεχνική.
Οι κάτοικοι του χωριού απασχολούνταν εξολοκλήρου με την καλαθοπλεκτική τουλάχιστον από το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, καθιστώντας τη συγκεκριμένη χειροτεχνία μονοτεχνική.
Σήμερα, ελάχιστοι καλαθοπλέκτες απομένουν πλέον στη Βωλάξ, ωστόσο η τέχνη τους παραμένει ζωντανή χάρη στην τουριστική άνοδο που βιώνει τα τελευταία χρόνια το νησί, αλλά και στο πείσμα των ντόπιων που δεν θέλουν να αφήσουν τις παραδόσεις τους να εκλείψουν. Το σημαντικότερο απ’ όλα είναι ότι, ακόμα και σήμερα, οι καλαθοπλέκτες της Βωλάξ ακολουθούν τις διαδικασίες που έμαθαν από τις παλαιότερες γενιές για τη συλλογή και επεξεργασία των υλικών, καθώς και για την πλέξη των καλαθιών, σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα. Για όλους αυτούς τους λόγους, η τοπική καλαθοπλεκτική εγγράφηκε το 2019 στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.
Η πρώτη ύλη είναι το καλάμι, καθώς και οι βέργες ιτιάς και λυγαριάς, οι οποίες κόβονται όταν έχει πανσέληνο, διαφορετικά κινδυνεύουν να σαπίσουν ή να πιάσουν ζουζούνια. Το κάθε είδος κόβεται διαφορετική εποχή και απαιτεί διαφορετική επεξεργασία, προσδίδοντας στο καθένα από αυτά διαφορετικές αποχρώσεις και ιδιότητες. Πρόκειται για βαριά χειρωνακτική εργασία που απαιτεί καλή σωματική κατάσταση, γι’ αυτό και τα παιδιά ξεκινούσαν κάνοντας απλούστερες δουλειές, ενώ οι γυναίκες συμμετείχαν κυρίως στο καθάρισμα της βέργας.
Πριν φύγετε από τη Βωλάξ, αξίζει να αναζητήσετε το λιλιπούτειο λαογραφικό μουσείο, ένα μικρό δωμάτιο γεμάτη αξιοθαύμαστα ίχνη από το παρελθόν του χωριού, και να παρακολουθήσετε κάποια παράσταση στο πρόσφατα διαμορφωμένο πέτρινο αμφιθέατρο.
Διαβάστε επίσης
Μαστίχα: Τα θαυματουργά δάκρυα
Τα αρωματικά δάκρυα μιας μοναδικής ποικιλίας σχίνου έχουν συνδεθεί για αιώνες με την πολιτιστική ταυτότητα της νότιας Χίου, του μόνου μέρους στον κόσμο όπου παράγεται η μαστίχα.
Το ξερολιθικό τοπίο της Τήνου, ένα ζωντανό μνημείο
Το αγροτικό τοπίο της Τήνου αποτελεί μοναδική περίπτωση στο Αιγαίο, καθώς πρόκειται για ένα από τα πιο εντατικά καλλιεργημένα τοπία στις Κυκλάδες.
Χαρούπι: Από ταπεινή ζωοτροφή σε σύγχρονο superfood
Πρωταγωνίστρια στο άγριο κρητικό τοπίο, η χαρουπιά φιλοδοξεί να παίξει σημαντικό ρόλο και στο τραπέζι της μεσογειακής διατροφής, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο πατροπαράδοτες μορφές καλλιέργειας.