Χαρούπι: Από ταπεινή ζωοτροφή σε σύγχρονο superfood

Εσείς ξέρατε ότι οι σπόροι της χαρουπιάς ορίστηκαν από τους Βενετούς χρυσοχόους ως η πιο μικρή μονάδα μέτρησης για χρυσό και πολύτιμους λίθους, δηλαδή το καράτι, που προήλθε από το κεράτιον, την ελληνική λέξη για το χαρούπι; Ή ότι η κατανάλωση χαρουπιών έσωσε σε μεγάλο βαθμό τα χωριά της Κρήτης από το λιμό κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής;

Μεταπολεμικά, όμως, η «σοκολάτα των φτωχών», όπως έμεινε γνωστός ο σκληρός αλλά ιδιαίτερα γλυκός αυτός καρπός, υποβιβάστηκε ξανά σε ταπεινή ζωοτροφή για τα γουρούνια και άλλα οικόσιτα ζώα, για να αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε υπερτροφή, με την αναβίωση της μεσογειακής και, κυρίως, της κρητικής διατροφής.

H αγροδιατροφική παράδοση του χαρουπιού στην Κρήτη εγγράφηκε το 2019 στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, την ώρα που το χαρούπι και τα υποπροϊόντα του κερδίζουν ολοένα έδαφος στο τραπέζι μας: ως φυσικό γλυκαντικό όπως το μελανό χαρουπόμελο, υποκατάστατο του κακάου ή βασικό συστατικό σε ζυμαρικά, ψωμιά, παξιμάδια και άλλα αρτοσκευάσματα από χαρουπάλευρο.

Διόλου τυχαία, καθώς πέρα από τις πολλαπλές θρεπτικές του ιδιότητες, το χαρούπι έχει μεγάλη διάρκεια ζωής και εύκολη συντήρηση, ενώ η σκληροτράχηλη χαρουπιά συνιστά μια εξαιρετική εναλλακτική καλλιέργεια χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις. Ανθεκτική σε συνθήκες ξηρασίας, ευδοκιμεί στις άνυδρες και βραχώδεις περιοχές ολόκληρης της Κρήτης, αποτελώντας ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φυτά του κρητικού τοπίου.

Αν βρεθείτε, μάλιστα, στην Κρήτη, αξίζει να επισκεφθείτε δύο μέρη άρρηκτα συνδεδεμένα με την τοπική ιστορία της χαρουπιάς. Στον Πάνορμο Ρεθύμνου βρίσκεται ο Χαρουπόμυλος, το μοναδικό διασωθέν εργοστάσιο επεξεργασίας χαρουπιών του νησιού, που έχει κηρυχθεί βιομηχανικό μνημείο και -αναπαλαιωμένο- λειτουργεί πλέον ως χώρος πολιτιστικών εκδηλώσεων. Οι λάτρεις της φύσης και της πεζοπορίας, από την άλλη, οφείλουν να προσθέσουν στο χάρτη τους το μαγικό χαρουπόδασος των Τριών Εκκλησιών στα άγρια Αστερούσια Όρη, ένα από τα μεγαλύτερα φυσικά χαρουποδάση στην Ευρώπη, σε ένα τοπίο που μοιάζει βγαλμένο από ταινία γουέστερν.