Αρχαία Θήρα: Η αναγέννηση μετά την καταστροφή

Τη συστηματική επανακατοίκησή τους σηματοδοτεί η εγκατάσταση Δωριέων αποίκων από τη Σπάρτη, με αρχηγό τον Θήρα του Αυτεσίωνος, ο οποίος δίνει το όνομά του στο νησί, που έως τότε λεγόταν Καλλίστη, και στην πόλη που ιδρύει.

Χτισμένη στην κορυφή του απόκρημνου νοτιοανατολικού ακρωτηρίου του νησιού που ανήκει στο προηφαιστειακό γεωλογικό του υπόβαθρο, η αρχαία πόλη της Θήρας ιδρύεται, κατά τις αρχαιολογικές μαρτυρίες, τον 8ο αιώνα π.Χ. Αστικό, διοικητικό και θρησκευτικό κέντρο της πόλης-κράτους της Θήρας σε όλη την αρχαιότητα, διασώζεται με τη μορφή που είχε πλέον λάβει στους ελληνιστικούς-ρωμαϊκούς χρόνους. Την εικόνα της συνθέτουν ιερά, ναοί, τόποι λατρείας, αγορά, δημόσια κτίρια, θέατρο, καταστήματα, συνοικίες με κατοικίες και ένα άρτιο οδικό δίκτυο με αποχετευτικό σύστημα.

Από τον 3ο αιώνα μ.Χ. αρχίζει να παρακμάζει, συνεχίζει όμως να κατοικείται μέχρι και τον 9ο αιώνα, όπως μαρτυρούν μετασκευές κτιρίων, χριστιανικοί ναοί και καταλύματα χτισμένα ανάμεσα στα μισοερειπωμένα πια κτίριά της, προσφέρει μάλιστα καταφύγιο την εποχή των αραβικών επιδρομών στους κατοίκους των επινείων της.

Η ανάβαση προς την Αρχαία Θήρα δεν είναι εύκολη υπόθεση, ιδίως όταν επικρατούν οι θρυλικοί βορειάδες των Κυκλάδων, αλλά η περιήγηση μέσα από το αρχαίο οδικό δίκτυο σε αυτόν τον τόπο με τη μακραίωνη ιστορία και την απρόσκοπτη θέα προς το Αιγαίο Πέλαγος και τα γύρω νησιά αποζημιώνει και τους πιο απαιτητικούς επισκέπτες της.

Πολυάριθμα ευρήματα από την πόλη και τα νεκροταφεία της, μάρτυρες της πορείας της Θήρας κατά την αρχαιότητα και της ακμής της ιδίως κατά τους αρχαϊκούς και ελληνιστικούς χρόνους, αποτελούν τα κύρια εκθέματα του Αρχαιολογικού Μουσείου Θήρας, ενός από τα παλαιότερα μουσεία της ελληνικής επικράτειας.