Θερμοπύλες: Στο πεδίο της ιστορικής μάχης των 300

Οι Θερμοπύλες πήραν το όνομά τους από τις θερμές ιαματικές πηγές που υπήρχαν στην περιοχή και από το στενό πέρασμα των τριών «πυλών» που διαμορφώνονταν ανάμεσα στις απολήξεις του όρους Καλλίδρομο και στη θάλασσα.

Η περιοχή έχει σε μεγάλο βαθμό αλλοιωθεί σήμερα, λόγω των συνεχών αποθέσεων του ποταμού Σπερχειού και των παραποτάμων του, που έρεαν παράλληλα στην αρχαιότητα, και τα οποία ποτάμια διαμόρφωσαν μια μεγάλη πεδιάδα, πλάτους περίπου 5 χλμ., ενώ στην αρχαιότητα το πέρασμα βρισκόταν ακριβώς δίπλα στην ακτή.

Σύμφωνα με το μύθο, οι Θερμοπύλες σχετίζονταν με τον Ηρακλή, ο οποίος έπεσε στα νερά τους προκειμένου να ανακουφιστεί από τους πόνους που του δημιούργησε ο δηλητηριασμένος χιτώνας του Κένταυρου Νέσσου.

Εδώ, στις Θερμοπύλες, το 480 π.Χ., 300 Σπαρτιάτες και 700 Θεσπιείς με ηγέτη τον βασιλιά Λεωνίδα πολέμησαν τις πολυάριθμες δυνάμεις των Περσών υπό τον βασιλιά Ξέρξη Α’ και έπεσαν ηρωικά. Η κατάληξη της μάχης των Θερμοπυλών ήδη από την αρχαιότητα αντιμετωπίστηκε περισσότερο σαν νίκη και λιγότερο ως ήττα. Η θυσία του Λεωνίδα και των 300 Σπαρτιατών, αλλά και των Θεσπιέων, παρέμεινε χαραγμένη στη μνήμη ως η πιο χαρακτηριστική έκφραση της σπαρτιατικής ανδρείας, του στρατιωτικού καθήκοντος και της θυσίας για την πατρίδα. Η μικρή ελληνική στρατιωτική δύναμη κατόρθωσε να διαφυλάξει την υποχώρηση των υπόλοιπων συμμάχων, ενώ παράλληλα καθυστέρησε σημαντικά την πορεία του Ξέρξη, προξένησε απώλειες στο στράτευμά του και τόνωσε το ηθικό των Ελλήνων.

Για να τιμήσουν τη θυσία τους, οι αρχαίοι Έλληνες έστησαν σε εκείνο το σημείο στις Θερμοπύλες ένα πέτρινο λιοντάρι, όπου είχε χαραχθεί το επίγραμμα του ποιητή Σιμωνίδη: «Ὦ ξεῖν’, ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδεκείμεθα, τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι» (Ω ξένε, ανάγγειλε στους Λακεδαιμόνιους ότι εδώ ταφήκαμε, υπακούοντας στα προστάγματά τους).

Σε ανάμνηση της μάχης των Θερμοπυλών, στην κεντρική πύλη του περάσματος, όπου πραγματοποιήθηκε η τελική φάση της μάχης, τοποθετήθηκε το 1955 μνημείο με τον ορειχάλκινο ανδριάντα του πάνοπλου Λεωνίδα, φιλοτεχνημένο από τον γλύπτη Βάσο Φαληρέα, το οποίο υποδέχεται τον επισκέπτη προτού ανηφορίσει το λόφο του Κολωνού. Στη βάση του αγάλματος είναι γραμμένη η περίφημη φράση: «Μολών λαβέ».