Νέα Μονή Χίου: Ένα περίλαμπρο βυζαντινό μοναστήρι με αυτοκρατορική εύνοια

Οικοδομήθηκε με κάθε λαμπρότητα, με αυτοκρατορική χορηγία των πορφυρογέννητων θυγατέρων του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Η’, Θεοδώρας και Ζωής, και του συζύγου της τελευταίας, αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Θ’ του Μονομάχου. Ο Μονομάχος προίκισε το μοναστήρι με κτήματα και το ευνόησε με φορολογικές απαλλαγές, με αποτέλεσμα η Νέα Μονή να γίνει ένα από τα πιο ονομαστά και πλούσια μοναστήρια του Αιγαίου μέχρι τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, οπότε και άρχισε η παρακμή της.

Εξέχον δείγμα νησιωτικού οκταγωνικού ναού, το καθολικό, αφιερωμένο στη Θεοτόκο (γιορτάζει στις 23 Αυγούστου), χτιζόταν από το 1042 μέχρι το 1055. Διακοσμήθηκε με ψηφιδωτά που έγιναν από Κωνσταντινουπολίτες καλλιτέχνες και τα οποία θεωρούνται αριστουργήματα της βυζαντινής τέχνης. Σταδιακά, γύρω από το καθολικό υψώθηκαν περίβολος με τριώροφο πύργο, καμαροσκέπαστη τράπεζα, παρεκκλήσια και πτέρυγες με κελιά.

Χάρη στην αυτοκρατορική εύνοια, η Νέα Μονή γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη, για να φτάσει στη μεγαλύτερη ακμή της να φιλοξενεί εκατοντάδες μοναχούς. Αν και το καθολικό της μονής υπέστη καταστροφές από τους Οθωμανούς κατά τη Σφαγή της Χίου, το 1822, αλλά και από το σεισμό του 1881, το μεγαλύτερο μέρος του περίφημου ψηφιδωτού διακόσμου του και σπαράγματα της πολυτελούς, πολύχρωμης ορθομαρμάρωσης σώζονται ακόμα, περιμένοντας να συναντήσουν το γεμάτο δέος βλέμμα του επισκέπτη.

Από το 1990 η Νέα Μονή Χίου συγκαταλέγεται στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.