Ηραίο Σάμου: Ένα μεγαλειώδες ιερό αφιερωμένο στην προστάτιδα θεά του νησιού

Αφιερωμένο στη θεά Ήρα, ήταν χτισμένο κοντά στο ελώδες δέλτα του ποταμού Ίμβρασου. Σύμφωνα με το μύθο, η Ήρα, προστάτιδα θεά της Σάμου, γεννήθηκε στη σκιά μιας λυγαριάς στις εκβολές του ποταμού, ενώ εδώ νυμφεύτηκε και τον Δία.

Στην πραγματικότητα, όμως, η τοποθεσία ήταν εντελώς ακατάλληλη για την ανέγερση του Ιερού, αφού τα νερά του ποταμού εναπόθεταν εκεί άργιλο, άμμο και άλλα υλικά, ενώ τα λιμνάζοντα ύδατα της πεδιάδας έκαναν την ανοικοδόμηση εξαιρετικά δύσκολη.

Παρ’ όλα αυτά, τον 8ο αιώνα π.Χ. χτίστηκε εκεί ο πρώτος ναός της Ήρας, ο λεγόμενος Εκατόμπεδος Ι, επειδή το μήκος του ήταν 100 πόδια. Στα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ. αντικαταστάθηκε από έναν δεύτερο ναό, τον Εκατόμπεδο ΙΙ, ενώ στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ. (γύρω στα 570-560 π.Χ.) κατασκευάστηκε ένας τρίτος, γιγάντιος δίπτερος ναός, του οποίου οι διαστάσεις ξεπερνούσαν τα 100 μ. μήκος και τα 50 μ. πλάτος. Ο ναός αυτός έγινε με την επίβλεψη του αρχιτέκτονα Ροίκου και του καλλιτέχνη Θεόδωρου, και οι κίονές του, πώρινοι και ραβδωτοί, υπολογίζεται ότι είχαν ύψος 18 μ. Ο ναός χαρακτηρίστηκε θαύμα της ιωνικής αρχιτεκτονικής, αλλά καταστράφηκε από σεισμό λίγα χρόνια μετά την αποπεράτωσή του.

Την εποχή που εξουσίαζε το νησί ο τύραννος Πολυκράτης, άρχισε να χτίζεται ένας άλλος ναός, μεγαλύτερος από τους προηγούμενους, με διαστάσεις 55,16 x 108,63 μέτρα και με 155 κίονες, το ύψος των οποίων έφτανε τα 20 μ. – από αυτούς, σήμερα σώζεται στη θέση του μέρος μόνο του ενός, στη νότια πλευρά του ναού. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, «όμοιό του ναό δεν είχε ξαναδεί ποτέ άνθρωπος». Πιθανολογείται ότι ο ναός αυτός δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, καθώς μετά το θάνατο του Πολυκράτη άρχισε η οικονομική παρακμή της Σάμου, αλλά και οι δυναστικές διαμάχες.

Οι ανασκαφές στον ιερό χώρο του Ηραίου άρχισαν πριν τις αρχές του 20ού αιώνα και συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Το Ηραίο της Σάμου, το σημαντικό αυτό ιερό της Ήρας που είχε παγκόσμια εμβέλεια στην εποχή του, αποτελεί από το 1992 Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, μαζί με την ευρύτερη περιοχή του Πυθαγορείου.