Δήλος: Ένα νησί-ζωντανό μουσείο

Και μόνο το γεγονός ότι στο μικροσκοπικό αυτό νησάκι μήκους μόλις 5 χιλιομέτρων και πλάτους 1.300 μέτρων, όπου αυτή τη στιγμή μένουν λιγότερα από 25 άτομα (προσωπικό, κυρίως, των αρχαιολογικών χώρων), κατοικούσαν γύρω στο 90 π.Χ. περίπου 30.000 άνθρωποι, είναι αρκετό για να δώσει μια ιδέα για την ανεκτίμητη αξία της Δήλου για τον αρχαίο κόσμο.

Τόπος ιερός, καθώς σύμφωνα με τη μυθολογία εδώ βρήκε καταφύγιο η Λητώ, έγκυος από τον Δία και κυνηγημένη από τη ζηλόφθονη Ήρα, για να γεννήσει τον Απόλλωνα και την Άρτεμη, η Δήλος μετατράπηκε σταδιακά σε ασφαλές καταφύγιο για κάθε λαό της Μεσογείου. Αν και κατοικούνταν ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους, η διαδοχική αποίκησή της από τους Μυκηναίους, τους Αθηναίους και τους Ρωμαίους ήταν που έδωσε στην ταπεινή αυτή βραχονησίδα μοναδική σπουδαιότητα. Οι τελευταίοι ανακήρυξαν τη Δήλο ελεύθερο λιμάνι, μεταμορφώνοντάς την σε πανίσχυρο εμπορικό κέντρο και κέντρο θρησκευτικής λατρείας όπου συνυπήρχαν ειρηνικά άνθρωποι από κάθε γωνιά του τότε γνωστού κόσμου. Άνθρωποι από τον ευρύτερο ελλαδικό χώρο, αλλά και από τον Πόντο, την Καππαδοκία, τη Συρία, την Κύπρο, την Αίγυπτο, την Αραβία και αλλού, έρχονταν εδώ για να ζήσουν, εξυψώνοντας το νησί σε ένα απαράμιλλο χωνευτήρι ανταλλαγής ιδεών.

Τα μνημεία που μπορεί να θαυμάσει κανείς στον αρχαιολογικό χώρο της Δήλου, καθώς και τα πολύτιμα εκθέματα του μουσείου της, είναι ενδεικτικά της πολυπολιτισμικότητας και της θρησκευτικής ελευθερίας που διέκρινε το νησί. Σε απόσταση αναπνοής από το ιερό του Απόλλωνα, που έφτανε τα 20.000 τ.μ., κι από ιερά αφιερωμένα στην Άρτεμη, την Ήρα, τον Δία, την Αθηνά και ολόκληρο το Δωδεκάθεο, συναντά κανείς επίσης ιερά θεών που δεν ανήκουν στο παραδοσιακό ελληνικό πάνθεον, όπως θεότητες της Φρυγίας και της Μυσίας, ή Σύριους και Αιγύπτιους θεούς. Ανάμεσά τους, το ιερό της Ίσιδας, προστάτιδας των ναυτικών, δεσπόζει στο λόφο του Κύνθου, το ψηλότερο σημείο του νησιού.

Η πιο εμβληματική εικόνα της Δήλου, όμως, είναι δίχως άλλο τα επιβλητικά μαρμάρινα αγάλματα της Λεωφόρου των Λεόντων. Από τους 16 λέοντες σώζονται σήμερα μονάχα οι πέντε, και μολονότι πρόκειται για αντίγραφα (τα πρωτότυπα στεγάζονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δήλου), εύκολα υποψιάζεται κανείς την εντύπωση που πρέπει να έδιναν, παραταγμένοι στη σειρά, φρουρώντας το δρόμο προς το ιερό του Απόλλωνα. Δώρο των Ναξίων στον θεό του φωτός, αποτελούν εξέχον δείγμα των εξαιρετικών ικανοτήτων που διέθεταν οι τεχνίτες της Νάξου.

Εξίσου εντυπωσιακές είναι οι ιδιωτικές κατοικίες στη συνοικία του Θεάτρου, οι οποίες πήραν τα ονόματά τους από τα θαυμάσια ψηφιδωτά που κοσμούν τα δάπεδά τους. Όπως η κάποτε διώροφη, υπερπολυτελής Οικία του Διονύσου, το ισόγειο της οποίας στολίζει ψηφιδωτό που απεικονίζει τον θεό Διόνυσο με ανοιχτά φτερά, να ιππεύει μια τίγρη με στεφάνι από σταφύλια στο λαιμό της. Θαυμάζοντας τις υπέροχες λεπτομέρειες και τα ζωντανά ακόμα χρώματα της παράστασης, δεν είναι δύσκολο να κλείσει κανείς για λίγο τα μάτια και να φανταστεί τους πλούσιους ενοίκους να υποδέχονται τους επιφανείς επισκέπτες τους με μια κούπα εκλεκτό κρασί. Το ίδιο το θέατρο που χάρισε το όνομά του στη συνοικία μπορούσε να φιλοξενήσει περίπου 5.500 θεατές, προσφέροντάς τους μαζί με την εκάστοτε παράσταση μια μοναδική θέα στο Αιγαίο Πέλαγος.

Ένα νησί-ζωντανό μουσείο που κρύβει αμύθητους θησαυρούς σε κάθε του γωνιά, η Δήλος αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO από το 1990.