Θεσσαλονικέων Μητρόπολις: Ευρήματα από τις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης

Η συστηματική έρευνα των αρχαιολόγων έφερε στο φως εκτεταμένα κατάλοιπα και κινητά ευρήματα που τεκμηριώνουν τη συνεχή κατοίκηση και την οργάνωση της πόλης και της γύρω περιοχής της από την ίδρυσή της (316/5 π.Χ.) έως την πυρκαγιά του 1917. Στο Μουσείο, μέσω εκθεμάτων, αναπαραστάσεων και εποπτικού υλικού, αναδεικνύεται η ιστορία της πόλης και η ιστορική συνέχεια του αστικού χώρου ως ζωντανά στοιχεία της συλλογικής ταυτότητας.

Η έκθεση χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος περιλαμβάνει αρχαιότητες από τις ανασκαφές στις εκτός των τειχών περιοχές (προέρχονται από τους σταθμούς: Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός, Δημοκρατίας, Σιντριβάνι, Πανεπιστήμιο, Φλέμιγκ και Αμαξοστάσιο Πυλαίας) και αναπτύσσεται στο ισόγειο του κτιρίου. Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει αρχαιότητες από ανασκαφές σε δύο σταθμούς (Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας) που χωροθετούνται εντός των τειχών της πόλης. Το τμήμα αυτό είναι το μεγαλύτερο και αναπτύσσεται σε ολόκληρο τον όροφο του κτιρίου.

Στο ισόγειο παρουσιάζεται η φυσιογνωμία των περιοχών εκτός των τειχών της πόλης, με ευρήματα που φανερώνουν χρήση και δραστηριότητες που έλαβαν χώρα σε διάφορες χρονικές περιόδους. Και στην προς δυσμάς και στην προς ανατολάς ύπαιθρο ανασκάφηκαν εκτεταμένες νεκροπόλεις και ερευνήθηκαν ένας πρωτοβυζαντινός ναός με πρόσκτισμα και μία κοιμητηριακή βασιλική, αποθηκευτικοί και εργαστηριακοί χώροι, χάνια κλπ. Ανατολικά εντοπίστηκε και τμήμα οικισμού που προϋπήρχε της Θεσσαλονίκης.

Το αρχαιολογικό υλικό οργανώνεται σε πέντε ενότητες, βάσει του τόπου προέλευσης, και τοποθετείται σε προθήκες ή ελεύθερο πάνω σε βάσεις. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν επιτύμβιες στήλες, κοσμήματα και χρυσά στεφάνια, λάρνακες και σαρκοφάγοι με πλούσια διακόσμηση της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής, ρωμαϊκοί ταφικοί βωμοί, τοιχογραφίες και ψηφιδωτά πρωτοβυζαντινής βασιλικής, κτιστός καμαροσκεπής τάφος ως τμήμα ταφικού λατρευτικού συνόλου μικρού ναού των πρωτοβυζαντινών χρόνων, καθώς και αποθηκευτικά και εργαστηριακά αγγεία.

Τα ευρήματα από την εντός των τειχών Θεσσαλονίκη παρουσιάζονται στον όροφο. Αναπτύσσονται γύρω από έναν κεντρικό οδικό άξονα, ακολουθώντας γραμμική οργάνωση, που παραπέμπει στη γραμμική πορεία του χρόνου, της κύριας οδικής αρτηρίας και της γραμμής του μετρό. Η αφήγηση είναι χρονολογική και χωρίζεται σε επτά χρονολογικές ενότητες, από την ίδρυση της πόλης έως την πυρκαγιά του 1917, τονίζοντας το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό κάθε εποχής.

Σε κάθε ενότητα πρωταγωνιστεί ο δρόμος, πρόδρομος της σημερινής οδού Εγνατίας, που αποδίδεται με διάφορα ψηφιακά μέσα. Παράλληλα, παρουσιάζεται η εξέλιξη της πόλης, με τις πολεοδομικές αλλαγές που καταγράφηκαν στις ανασκαφές, καθώς και γεγονότα ή επεισόδια που διαδραματίστηκαν κατά το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (σεισμοί, πολιορκίες, καταλήψεις κλπ.) και επηρέασαν την πορεία και τη μορφή της πόλης, καθώς και τις ζωές των κατοίκων.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα του Μετρό δεν αποτελούν απλώς τεκμήρια του παρελθόντος, αλλά ζωντανά ίχνη μνήμης που αναδεικνύουν τη συνέχεια της πόλης στο χρόνο. Κάθε εύρημα αποτελεί ένα κομμάτι μνήμης. Μέσα από αυτά, η Θεσσαλονίκη αφηγείται τη δική της ιστορία – μια ιστορία συνέχειας, μεταμόρφωσης και ζωής.