Κάστρο Αγίας Μαύρας Λευκάδας: Μια επιπλέουσα καστροπολιτεία

Το όνομά του οφείλεται στη μικρή εκκλησία της Αγίας Μαύρας (Santa Maura) που υπήρχε στο εσωτερικό του. Πιθανολογείται ότι στην ίδια θέση είχε αρχικά χτιστεί στις αρχές του 14ου αιώνα ένα μικρότερο οχυρό, που αποδίδεται στον Φράγκο κυρίαρχο του νησιού Ιωάννη Ορσίνι.

Η αρχικά μικρή οχύρωση, που έλεγχε το πέρασμα από την ηπειρωτική Ελλάδα στο νησί της Λευκάδας, έγινε αντικείμενο σφοδρών διεκδικήσεων ανάμεσα σε κάθε λογής κατακτητές, περνώντας διαδοχικά στα χέρια Ανδηγαυών, Γάλλων, Οθωμανών, Ενετών, Ρωσοτούρκων και Βρετανών. Ενδεικτικό είναι ότι κατά τη διάρκεια των επτά αιώνων ζωής του το κάστρο πολιορκήθηκε συνολικά δώδεκα φορές.

Οι μεγαλύτερες επεμβάσεις έγιναν την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας (1479-1684 και 1715-1716), κατά τη διάρκεια της οποίας το κάστρο ενισχύθηκε με εννέα προμαχώνες και ένυδρη τάφρο, δίνοντάς του ένα ακανόνιστο επταγωνικό σχήμα. Σημαντικό δείγμα παράκτιας οχύρωσης της εποχής, η επιπλέουσα καστροπολιτεία έφτασε να καταλαμβάνει 25.000 τ.μ. και υπήρξε για πολλά χρόνια πρωτεύουσα του νησιού, με τον οικισμό να εκτείνεται και εξωτερικά του κάστρου.

Το 1684, το κάστρο κατακτήθηκε εκ νέου από τους Βενετούς, οι οποίοι το εκσυγχρόνισαν με την προσθήκη δύο προμαχώνων και άλλων έργων, ενώ το 1797 καταλήφθηκε από τους Γάλλους και αργότερα, το 1810, από τους Βρετανούς, οι οποίοι επίσης εκσυγχρόνισαν τις εγκαταστάσεις του.

Το μουσείο που εγκαινιάστηκε το 2024 στους προμαχώνες του βορειοανατολικού άκρου του κάστρου, στεγάζει μια ενδιαφέρουσα έκθεση στην οποία παρουσιάζονται με εποπτικό υλικό η διαχρονική ιστορία του κάστρου, καθώς και ευρήματα (νομίσματα, αντικείμενα καθημερινής χρήσης κ.α.) ενταγμένα σε μικρές θεματικές ενότητες, σχετικές με την οχυρωματική αρχιτεκτονική, τη θρησκευτική πίστη, τον μοναχισμό, αλλά και τις νεότερες μνήμες.

Η αναστηλωμένη ενετική πυριτιδαποθήκη του 1719 έχει διαμορφωθεί ως χώρος ψηφιακών προβολών, όπου με παραστατικό και εύληπτο τρόπο μπορεί κάποιος να κατανοήσει την εξέλιξη του κάστρου. Ξεχωριστή θέση στο μνημείο κατέχει ο μικρός, μεταγενέστερος ναός της Αγίας Μαύρας, πολιούχου της Λευκάδας, που χρονολογείται στο 1888.