Ο Κούρος της Σάμου, ο μεγάλος επιζών

Σαφώς δεν πρόκειται για το μεγαλύτερο δείγμα του συγκεκριμένου αγαλματικού τύπου – ας μην ξεχνάμε τον Κολοσσό των Ναξίων, στη Δήλο, στα 9 μέτρα, και τον Κούρο του Απόλλωνα, στη Νάξο, στα 10,7 μέτρα. Ο πρώτος, ωστόσο, σώζεται τμηματικά, ενώ ο δεύτερος παρέμεινε ανολοκλήρωτος, παραχωρώντας έτσι την πρωτιά στον Κούρο της Σάμου, τον οποίο μπορεί κανείς να θαυμάσει στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βαθέος.

Παρόλο που δεν βρίσκεται πλέον στο φυσικό του περιβάλλον, δηλαδή στην Ιερά Οδό του Ηραίου, όπου και βρέθηκε θαμμένος σε βάθος μόλις 20 εκατοστών, η μορφή του προκαλεί ακόμα δέος. Ανακαλύφθηκε τη δεκαετία του ’70, όταν η σκαπάνη των αρχαιολόγων έφερε στο φως τη γιγαντιαία δεξιά κνήμη του, ενώ ακολούθησαν ο κορμός, οι μηροί και οι βραχίονες τη δεκαετία του ’80 και, τέσσερα χρόνια αργότερα, το κεφάλι και τμήμα του προσώπου.

Μιλώντας για το πρόσωπο, δεν μπορεί κανείς παρά να αναγνωρίσει την αιγυπτιακή σχεδόν ομορφιά του – πλατύ πρόσωπο, ψηλό μέτωπο, μακρόστενα αμυγδαλωτά μάτια και σαρκώδη χείλη – χαρακτηριστικά της τεχνοτροπίας που αναπτύχθηκε στο ανατολικό Αιγαίο, η οποία διαφέρει κατά πολύ από τη ρωμαλαία αισθητική των αργίτικων Κούρων από τους Δελφούς, όσο και από τη γραμμική ομορφιά των κυκλαδικών Κούρων. Δεν είναι τυχαίο ότι το μέτρο που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του ήταν ο σαμιακός πήχης, που ήταν ίδιος με τον αιγυπτιακό, μαρτυρώντας τις στενές σχέσεις που είχε η Σάμος με την Αίγυπτο κατά τον 6ο αιώνα π.Χ.

Δεν γνωρίζουμε ποιος ήταν ο καλλιτέχνης πίσω από τον κολοσσιαίο Κούρο της Σάμου, ο αναθέτης όμως αναγράφεται ξεκάθαρα στον δεξιό του μηρό: «Ο Ισχής, ο γιος του Ρήσιου». Το όνομα αυτό δεν είναι γνωστό από άλλες πηγές, αλλά είναι εμφανές ότι επρόκειτο για έναν από τους πιο ευκατάστατους πολίτες της αρχαϊκής Σάμου, όπου το βιοτικό και το καλλιτεχνικό επίπεδο ήταν ιδιαίτερα υψηλό και ο πλούτος γεννούσε τόσο τη γενναιοδωρία όσο και τη ματαιοδοξία.