Σκάρκος Ίου: Ένας ακμαίος πρωτοκυκλαδικός οικισμός

Στο λόφο ανασκάπτεται συστηματικά μια σημαντική αρχαιολογική θέση, στην οποία η ανθρώπινη παρουσία υπήρξε συνεχής τουλάχιστον από την Πρωτοκυκλαδική Ι περίοδο έως την ύστερη αρχαιότητα. Τα κτιριακά κατάλοιπα που δεσπόζουν στο λόφο είναι εκείνα ενός μεγάλου, ακμαίου οικισμού της Πρωτοκυκλαδικής ΙΙ περιόδου (μέσα 3ης χιλιετίας π.Χ.). Ο οικισμός σώζεται σε εξαιρετική κατάσταση διατήρησης, που βοηθά στην απόκτηση μιας ολοκληρωμένης εικόνας για τις κυκλαδικές κοινωνίες των μέσων της 3ης χιλιετίας π.Χ., οι οποίες ήταν παλαιότερα γνωστές κυρίως από ευρήματα νεκροταφείων.

Ο οικισμός αναπτύσσεται κατά μήκος δύο μεγάλων κεντρικών δρόμων, πλάτους έως και 2 μέτρων, οι οποίοι περιβάλλουν την κορυφή του λόφου. Στο οδικό δίκτυο εντάσσονται οικοδομικές νησίδες που περιλαμβάνουν δύο έως οκτώ κτίρια η κάθε μία. Έως σήμερα έχουν έρθει στο φως πενήντα πέντε κτίρια, τα περισσότερα από τα οποία ήταν εντυπωσιακά διώροφα οικοδομήματα με ευρύχωρες εισόδους, λιθόκτιστες κλίμακες και πλακόστρωτα δάπεδα. Τα κινητά ευρήματα απηχoύv, όπως άλλωστε και τα κτίρια, έvαv αρκετά προηγμένο τρόπο ζωής για το νότιο Αιγαίο της 3ης χιλιετίας π.Χ. Άφθονα είναι τα πήλινα επιτραπέζια, αποθηκευτικά και μαγειρικά σκεύη, καθώς και τα λίθιvα σκεύη και εργαλεία, που απαvτoύv επίσης σε μεγάλη πoικιλία.

Το πρόγραμμα συντήρησης και ανάδειξης του οικισμού έλαβε το Πρώτο Βραβείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ευρωπαϊκής Ένωσης / Ανώτατο βραβείο της Europa Nostra το 2008 για τις παρεμβάσεις, οι οποίες δεν αλλοίωσαν το μοναδικό τοπίο.