Δικταίον Άντρον (Σπήλαιο Ψυχρού): Εκεί που γεννήθηκε ο Δίας

Εδώ κατέφυγε η Ρέα για να γεννήσει τον Δία, προκειμένου να τον γλιτώσει από τον πατέρα του, τον Κρόνο, ο οποίος καταβρόχθιζε τα παιδιά του για να αποφύγει την εκπλήρωση του χρησμού που προφήτευε ότι θα πεθάνει από τα χέρια του γιου του. Κι εδώ είναι που η παράδοση θέλει να γεννιέται ο ίδιος ο βασιλιάς Μίνωας, γιος του Δία και της Ευρώπης.

Διεισδύοντας στα βάθη του σπηλαίου, μπορεί εύκολα να αντιληφθεί κανείς γιατί το Σπήλαιο Ψυχρού αποτέλεσε έμπνευση τόσων δοξασιών – λέγεται ότι στα έγκατά του φώλιαζαν και οι τρομερές Άρπυιες, μυθικά πλάσματα με σώμα πουλιού και κεφάλι γυναίκας. Η σχεδόν μυστικιστική ατμόσφαιρα, τα αλλόκοτα παιχνίδια του φωτός με τη σκιά και οι ιδιόμορφοι, φυσικοί γεωλογικοί σχηματισμοί συχνά ξεγελούν τα μάτια και εξάπτουν τη φαντασία – ίσως γι’ αυτό και η χρήση των σπηλαίων ως κέντρων λατρείας ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη στην αρχαία Κρήτη.

Ίχνη λατρευτικής χρήσης υπάρχουν στο σπήλαιο ήδη από την Πρωτομινωική περίοδο (2.800-2.300 π.Χ.) μέχρι και την αρχαϊκή περίοδο (7ος-6ος αιώνας π.Χ.), όπως αποδεικνύουν η πληθώρα αναθημάτων που άφησαν πίσω τους οι πιστοί επισκέπτες: ειδώλια ζώων και θεών, όστρακα, εργαλεία, κοσμήματα, όπλα, σφραγιδόλιθους και άλλα – τα περισσότερα από τα ευρήματα αυτά εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου και το Ashmolean Museum της Οξφόρδης.

Το σπήλαιο, συνολικής έκτασης 2.200 τ.μ., χωρίζεται σε δύο τμήματα: το Άνω και το Κάτω Σπήλαιο, το οποίο με τη σειρά του αποτελείται από πέντε διαμερίσματα, με μια μικρή λίμνη και φαντασμαγορικούς σταλαγμιτικούς και σταλακτιτικούς σχηματισμούς. Συχνά, μάλιστα, οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες που έμοιαζαν με είδωλα γίνονταν αντικείμενα λατρείας – στο Κάτω Σπήλαιο ξεχωρίζει ένας μεγάλος αναδιπλούμενος σταλακτίτης που ονομάζεται «Μανδύας του Δία».

Η υπέροχη διαδρομή από το χωριό Ψυχρό προς το σπήλαιο, διάρκειας 15 λεπτών με τα πόδια, αποτελεί έναν πρόσθετο λόγο για να το επισκεφθεί κανείς, καθώς η πανοραμική θέα προς τον κάμπο του Λασιθίου κόβει την ανάσα.